19. júlí 2012 09:01

Heimir Laxdal Jóhannsson

Gandhi sagði...

Í síðasta blaði viðhafði ég skrif sem að kannski má kalla sorpblaðamennsku enda málefnið ekki hvað síst sorp. Ræddi ég málefnið af léttúð sem varla er kannski við hæfi í því ljósi að heimur vor er að drukkna í drasli. Á það ekki síður við heim Heimis en aðra heima heiman sem heima. Gerði ég að umtalsefni þá nálgun í sorpmálum sem ég kalla öskutunnubölið eða það þriggja tunnu kerfi sem notað er í mínum heimahreppi. Sjálfur hef ég hallast að annarri lausn, nefnilega þeirri að flokka sorpið strax í eldhúsinu og byrja umhverfisvinnuna strax í búðinni með því að velja vörur ekki bara út frá verði heldur ekki síður umbúðum. Þannig kom ég mér upp sorpflokkunarkerfi sem byggði á því að nota umbúðir, nánar tiltekið fernur til þess að flokka sorpið strax í eldhúsinu og minnka umfang þess strax eins og unnt er. Segja má að í þessari aðferð felist ákveðin IKEA hugsun sem svo aftur er byggð á nútímahugmyndum um flutninga, lagertækni og vörustjórnun eins og ég hef skilið þær. En þær ganga ef ég skil þær rétt út á það að minnka lagerhald sem mest, gera flutninga skilvirkari og þess háttar. Þannig gengur IKEA hugsunin út á það að geyma og flytja sem minnst af lofti á milli staða og borga þar með sem minnst fyrir flutninga og geymslu á engu ef þannig má að orði komast.

Auðvitað er sorpbransinn ekkert annað óæðri endinn á neysluferli þessa neyslusamfélags sem við búum í. Þar er að finna flutningatækni, lagerhald og aðra þætti sem fylgja hinum endanum en við bætist endurvinnsla og síðan eyðing á því sem ekki er hægt að endurnýta. Öfugt við það sem á við um efri enda neysluferilsins að þá er það ekkert endilega hagsmunamál ruslabransans að umfang og vesen í kringum sorpflutninga og sorpeyðingu minnki. Og þess vegna eru það ekki endilega hagsmunir ruslabransans að gefa kannski alveg bestu ráðinn í sorpeyðingarmálum. Og þess vegna kannski sitjum við uppi með þriggja tunnu kerfið í mínum heimahreppi, kerfi sem ég kalla í ósvífni minni öskutunnupláguna og sem ég sé af mínum sjónarhóli sem nýja umhverfisplágu sem ekki var til staðar áður. Og við þreföldun á fjölda öskutunna úr plasti er það augljóst að svolítil slagsíða er komin á umhverfisspekina í heimi sem er að drukkna í plasti. En slík er plast plágan að skip eru farin að stranda á plastpokaeyjum sem myndast hafa í straumaskilum úthafa.

Því ætti það að vera grundvallaratriði að hafa öskutunnur einmitt sem fæstar og úr endurvinnanlegum efnum eins og var í mínu ungdæmi. En þá voru öskutunnurnar endurnýttar olíutunnur með lausu loki sem opnaði prökkurum ýmsa möguleika og herma heimildir að ótrúlega mörg öskutunnulok séu á sporbaug um jörðu eftir misnotkun á sprengiefnum ýmiskonar sem notuð voru í vafasömu æskulýðsstarfi.

Það má því segja að hvað öskutunnuþátt ruslabransans áhrærir hafi verið skynsamlegar að málum staðið um siðaskiptin þegar undirritaður var ungur en í dag. Hitt er svo annað mál að síðan var öllu saman sturtað fram af Hamri inn við Herjólfsdal og í sjó fram og er sú hugsun hrikaleg í dag. En í þá tíð bjó greinarhöfundur í Vestmannaeyjum og ekki enn flúinn undan komandi eldgosi og sestur að í Stykkishólmshreppi þar sem hann dvelur í kulda og trekki og kominn langt fram fyrir síðasta söludag.

Þarna í árdaga þá er Bítlarnir og Rólíng stóns voru nýbúnir að slá í gegn voru umbúðamál líka allt önnur og skynsamlegri en í dag. Maður labbaði út í mjólkurbúð með mömmu og þar var mjólkinni hellt á sérstaka mjólkurbrúsa, skyrinu slett í smjörpappír á mjólkurbúðarvigtinni. Ýsunni var slengt á dagblað svo að slorið gekk í allar áttir og svo voru notaðir bréfpokar. Það gerði því kannski ekki svo mikið til þegar öllu var svo á hafsbotninn hvolft því að allt voru þetta efni sem eyddust vandræðalítið í lífríkinu.

Plastpokabölið var sem sagt ekki til á þessum árum, eða varla, og engum heilvita manni hefði dottið í hug að endurnýttu öskutunnurnar væru ekki í góðu lagi og að plast tunnur væru eitthvað betri, hvað þá þrjár við hvert hús.

Í musteri viskunnar í Stykkishólmshreppi, sjálfri bensínstöðinni, ræddi ég þennan málaflokk við vin minn sem er hvorki meira né minna en doktor við norskan háskóla og sprenglærður í náttúruvísindum og svo uppfullur af visku að maður verður að gjalti við hliðina á honum og glúpnar í fávisku sinni og má vart mæla. En það er svo sem ekkert nýtt að maður komist ekki að fyrir viskubrunnum á þeirri stofnun. Hann tjáði mér að í gamla föðurlandinu þaðan sem við flúðum undan sköttum um árið væri einmitt staðið að ruslamálum eins og ég vil meina að sé rétta leiðin, að flokkað sé strax inni í eldhúsinu og notast síðan aðeins við eina tunnu í stað þriggja. Byggist flokkunarkerfið á lituðum (því miður) plastpokum en þarna er þó að mínu mati farið í rétta átt þó enn sé aðferðin partur af plastpokabölinu. Enda er það eina færa leiðin þegar hugsað er lengra að notast við einnar tunnu kerfi eða einhverja aðra aðferð en að margfalda öskutunnufarganið og skapa þannig jafnvel enn stærra umhverfisvandamál en var fyrir. Önnur leið er vart fær þegar um stærri samfélög og borgir er að ræða enda sorpgeymslur fjölbýlishúsa ekki gerðar fyrir aðferðir öskutunnuplágunnar. Framtíðin er svo auðvitað sú að sem allra minnst endi í sjálfum öskutunnunum. Enda er það mín niðurstaða sem fyrst og fremst byggist á common sence að sé rétt að farið verði eldhúsið sjálft helsta vinnslustöð sorpeyðingarinnar. Þaðan ætti lítið að þurfa að fara út aftur nema málmar, gler og aðrir hlutir sem ekki er hægt að endurvinna strax á staðnum. Síðan eiga neytendur að kjósa endurvinnanlegar og hentugri vörur og umbúðir með buddunni og stýra þannig framleiðslugeiranum í rétta átt. En um það er engum blöðum að fletta að buddan er sterkasta vopn og verkfæri hins almenna borgara og það tæki sem best hentar til að koma á breytingum í réttar áttir hvort sem við tölum um umhverfismál eða annað. Gandhi orðaði þetta svona: ,,Vertu sú breyting sem þú vilt sjá á heiminum.“

Heimir Laxdal Jóhannsson

Til baka

yfirlit greina